Verschenen in 'De Leunstoel' - 13-08-2026
In 2015 verscheen er een bundel artikelen over de positie van de PvdA onder redactie van Bram Peper met de opmerkelijke titel Haalt de PvdA 2025?Die vraag lijkt haast profetisch. Met de kennis van nu weten we dat het antwoord luidt: Jawel, maar langer dan een jaar zou het niet meer duren. En dus ben ik na meer dan zestig jaar lidmaatschap geen lid meer van de PvdA, want die bestaat niet meer. Ik heb nog een gouden speldje van toen ik vijftig jaar lid was, maar een vervolg daarop zal er wel niet meer komen.
Wel ben ik nu lid van een andere partij, Progressief Nederland, of PRO voor vrienden. Daar heb ik mij niet zelf voor aangemeld, maar als PvdA-lid ben ik vanzelf overgeschreven. Als ik mijn bank mag geloven heet die partij GroenLinks, want bij de inhouding van de contributie stond vermeld ‘GroenLinks Contributies’. Waarschijnlijk een beginnersfoutje, en misschien geldt dat ook voor het opmerkelijk lage bedrag dat werd afgeschreven. De twee contributiestelsels zullen nog geïntegreerd moeten worden.
Dat ik om lid te worden van de nieuwe partij mij niet hoefde in te schrijven betekent niet dat ik kan niet kan opzeggen. Die aanvechting heb ik bij de PvdA ook wel eens gehad. Vooral tijdens het tweede kabinet Rutte, toen de PvdA instemde met een uitzonderlijk rechts beleid waar de partij zich later ook nooit van gedistantieerd heeft. Maar ik was gedachtig aan het woord van Bart Tromp: er komt altijd nog een betere gelegenheid om je lidmaatschap op te zeggen.
Nu de PvdA is opgeheven zal zo’n betere gelegenheid om je lidmaatschap op te zeggen er niet meer komen, voor PRO ligt dat natuurlijk anders. Ik had mij voorgenomen goed de tijd te zullen nemen om mij af te vragen of ik lid zou worden, maar nu dat volautomatisch gebeurd is moet ik mij afvragen of ik dat wel zo wil laten. Daarbij stuit ik erop dat PRO in feite twee soorten socialisme met elkaar verenigt. Dat is niet het socialisme van de PvdA en dat van GroenLinks, maar je zag dat ook al bij allebei de gefuseerde partijen afzonderlijk. Dat maakte dat die fusie ook zonder veel ideologische geschillen kon plaats vinden.
Het ene type socialisme is het klassieke verzorgingsstaatsocialisme. Dat ziet het als de taak van de overheid om verschillen in rijkdom te beperken, om goede collectieve voorzieningen te realiseren en te behouden, en om solidair te zijn met wie het tegenzit door ziekte of werkloosheid. Het zijn doelstellingen die sterk met elkaar samenhangen. Internationaal zijn Bernie Sanders en Thomas Piketty de profeten van het verzorgingsstaatsocialisme, in Nederland is dat Hans Spekman.
Het verzorgingsstaatsocialisme is in Nederland hard nodig nu het kabinet Jetten onder druk van de VVD een volgende afbraak van de verzorgingsstaat nastreeft. Belangrijke actiepunten zijn de afschaffing van de hypotheekrenteaftrek en verhoging van de erfbelasting, meer sociale woningbouw en vervanging van het toeslagenstelsel door rechtstreekse bijdragen van de overheid.
Maar er is nog een andere vorm van socialisme. Die noem ik voor het gemak maar het rafelsocialisme, omdat het strijdpunten koestert die geen onderlinge samenhang hebben, maar als rafels naast elkaar hangen. Denk daarbij aan de strijd tegen kernenergie, of aan de gedachte dat elke man die zich vrouw noemt zonder enige toetsing vrouwenrechten kan opeisen, tot toegang tot de vrouwenkleedkamer toe. Of de gedachte dat we onder de leuze natuurbeheer moeten streven naar een schrale natuur, en tegelijkertijd schadelijke zoogdieren als wolven onbeperkt de ruimte moeten geven. Of dat we geen immigranten mogen terugsturen: geen mens is immers illegaal, niet waar. Of dat Israël niet het recht heeft zich te verdedigen tegen terreurgroepen als Hamas en Hezbollah.
Hoewel deze standpunten inhoudelijk niet aan elkaar gerelateerd zijn, worden ze wel vaak door dezelfde mensen beleden, en ziet iedereen er linkse standpunten in. Noem je jezelf eenmaal links dan heerst er ook een soort groepsdruk om zo te denken. Maar het zijn dus niet mijn standpunten. Daardoor ben ik nu verzeild geraakt in een partij die als enige grote partij opkomt voor de verzorgingsstaat, maar tegelijkertijd zich profileert met een reeks zogenaamd linkse standpunten waar ik niets van moet hebben.
Hoe dat afloopt? Eerst maar eens het referendum over de Europese oriëntatie van PRO afwachten. Dan kan ik als lid van PRO daarbij in ieder geval nog voor de sociaal-democraten stemmen.